در پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از مطالعات تطبیقی، سعی شده است تحولات جمعیتی کشور هندوستان به عنوان دومین کشور پرجمعیت جهان مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. داده های اولیه پژوهش از منابع اینترنتی، کتابخانه ای و سرشماری هندوستان و ... جمع آوری گردیده است.نتایج پژوهش حاکی از آن است که رشد سریع جمعیت در این کشور از اواسط قرن 20 آغاز شده و تا اواخر این قرن ادامه داشته ولی از دهه اول قرن تا حدودی از سرعت رشد آن کاسته شده است که میزان آن در ایالات مختلف این کشور متفاوت است. از نظر شهرنشینی هند از کشورهای با درصد شهرنشینی پایین جهان بوده و حدود 32 درصد ساکنان آن شهرنشین هستند. میزان امید به زندگی در این کشور از کمتر از 40 سال، در سال 1955 به حدود 69.88 سال، در سال 2011 افزایش یافته است. متوسط نسبت جنسی نیز در هند به طور میانگین 110.4 است ولی بین مناطق مختلف کشور، پیروان ادیان و مذاهب و اقشار مختلف جامعه تفاوت نسبتا چشم گیری از این حیث مشاهده می شود. در نهایت اینکه میزان موفقیت سیاست تنظیم خانواده در ایالات مختلف هند بسیار متفاوت بوده است.

مقاله حاضر به مساله هویت و ابعاد مختلف آن دراستان سیستان و بلوچستان می پردازد. در این مقاله با استفاده از داده های گردآوری شده در چهارشهر استان سیستان و بلوچستان، تحولات جمعیتی استان در پرتو نگرش های اجتماعی بررسی می شود. داده های مورد استفاده، از نمونهای به حجم 3913 نفر از ساکنان چهار شهر زاهدان، خاش، چابهار و زابل گردآوری شده است. نتایج تحقیق نشان داده است که دو شیوه نگرش نسبت به هنجارهای خانوادگی وجود دارد. در یک سو هنجارهای خانوادگی با تاکید بر ارزشهای جمع گرایانه، تشکیل خانواده در سنین پایین و اهمیت نقش بزرگترها و در سوی دیگر، هنجارهای جدید خانوادگی با گرایش های فرد گرایانه، تشکیل خانواده در سنین بالاتر و گرایش نسبی به برابری در خانواده قرار دارد. این دو الگوی زندگی با تحصیلات و تمایل به مهاجرت نیز مرتبط هستند.

جهانی شدن پدیده ای است چند بعدی که هر یک از ابعاد آن می تواند بر نهاد خانواده تاثیرگذار باشد. خانواده در جهان امروز، بیش از گذشته در معرض تغییر و دگرگونی است. از آنجاییکه شناخت جهانی شدن و تاثیرات آن می تواند در بهره گیری از فرصت های مثبت و برخورد مناسب با چالش ها موثر باشد لازم است نقش متغیرهای جمعیت شناختی به عنوان ساخت عینی در شکل گیری ساخت های ذهنی در جامعه و نهاد خانواده مهم تلقی شود. این مطالعه با هدف شناسایی تاثیر تغییر پذیر ترین ابعاد جمعیتی خانواده ایرانی در مواجه با جهانی شدن و دستیابی به درک جامع از تغییرات جمعیتی خانواده تدوین شده است. بر همین اساس با استفاده از روش اسنادی و تحلیل ثانویه آماری به بررسی تحولات خانواده و نقش جهانی شدن در این تحولات پرداختیم. یافته ها بیانگر این است که اگر چه در اکثر کشورهای جهان تغییراتی در خانواده بوقوع پیوسته است که بیانگر تغییر خانواده ها با شرایط اقتصادی و محیطی در سراسر جهان است و خانواده ایرانی متاثر از جهانی شدن در ابعاد جمعیتی تحولات بسیاری را تجربه کرده است، عوامل محلی را نیز نباید از نظر دور داشت زیرا شاهد مقاومت فرهنگ های محلی و خانواده های ایرانی در برابر برخی تغییرات در برابر فشار جهانی شدن هستیم.

این مقاله به بررسی تحولات و جغرافیایی منطقه کاشان از سالهای 1335 تا 1375 می پردازد. روند این تحولات نشان میدهد که جمعیت شهر کاشان پیوسته در حال افزایش بوده و جمعیت مناطق روستایی در حال کاهش و برخی روستاها خالی از سکنه شده اند. به طوری که در دهه 1375-1365 جمعیت روستایی این شهرستان دارای رشد منفی 3.2 درصد بوده است. در حالی که متوسط رشد نقاط روستایی کل کشور2 درصد بوده است. این تغییر و تحولات جمعیتی بازتابهای جغرافیایی در منطقه به جای گذاشته که مهمترین آن، گسترش فضایی شهر کاشان می باشد.

تنظیم عرضه پول متناسب با حجم فعالیت های اقتصادی و تعیین اثر تغییر برونزای عرضه پول بر متغیرهای اقتصاد کلان به نحو بارزی بستگی به قابل پیش بینی بودن تقاضای پول دارد. عدم شناخت صحیحی از متغیرهای تاثیرگذار بر تقاضای پول و میزان اثرگذاری هر یک، باعث می شود تا سیاست گذاران اقتصادی نتوانند نیاز پولی جامعه را به درستی برآورد کرده و اثر سیاست گذاری های پولی بر متغیرهای هدف را به گونه مناسبی برآورد کنند. در میان متغیرهای معمول تاثیرگذار بر تقاضای پول، یکی از متغیرهایی که در شرایط کنونی جامعه ما اثر محسوسی بر تقاضای پول دارد و نادیده گرفتن آن ارزیابی ما از تقاضا برای پول را با خطای جدی مواجه می سازد، تغییر ساختار سنی جمعیت است.در این پژوهش با پیوند دادن نظریه مصرف دوران زندگی اندو و مادیگلیانی و نظریه تقاضای پول بامول و توبین تابع تقاضایی را برای پول به گونه ای تصریح می کنیم که بتواند اثر تغییر ساختار سنی جمعیت را بر تقاضای پول نشان دهد. ضرایب این تابع تقاضا را به کمک آمار سری زمانی سال های 1338-1386 و به روش همجمعی برآورد کرده ایم. نتایج حاکی از وجود یک رابطه تعادلی بلندمدت بین متغیرهای جمعیتی و سایر متغیرهای معمول تابع تقاضا برای پول است.الگوی تصحیح خطا نیز که انعکاس دهنده فرایند پویای تقاضا برای پول است، ثبات تابع تقاضای پول را به اثبات می رساند. بر اساس نتایج به دست آمده، افزایش نسبی جمعیت در گروه میان سال جامعه، که تامین کننده اصلی درآمد و پس انداز جامعه هستند، تقاضا برای پول را افزایش می دهد. حال آنکه افزایش نسبی در جمعیت جوان و پیر جامعه باعث کاهش تقاضای پول می شود. در نظر نگرفتن تغییر ساختار سنی جمعیت در تابع تقاضای پول سبب می شود تا برآورد ضرایب با تورش مواجه شده و اطلاعات نادرستی به سیاست گذاران اقتصادی انعکاس یابد.

میزان های باروری در اکثر کشورهای توسعه یافته و برخی از کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، به زیر سطح جایگزین (کمتر از دو فرزند به ازای هر زن) کاهش یافته است. طی دو دهه گذشته، میزان باروری کل در ایران (میانگین تعداد فرزندان به ازای هر زن)، زیر سطح جایگزین باقی مانده است، به طوری که از دو فرزند به ازای هر زن در سال 1379 (1)، به 8/1 در سال 1385 و سپس 6/1 در سال 1395 کاهش یافته است (2 و 3). تداوم میزان زیر سطح جایگزین باروری دغدغه رو به افزایش کشورهای با باروری پایین است، چرا که سالخوردگی جمعیت و کاهش نیروی کار را تسریع می بخشد، و در نتیجه پیامدهای منفی جدی ای برای توسعه اقتصادی کشور خواهد داشت. بدین جهت، سیاست های جمعیتی که موجب کاهش پیامدهای ناگوار اقتصادی اجتماعی ناشی از باروری پایین می شوند مورد توجه فزاینده ای قرار می گیرند. این سیاست ها شامل اقداماتی است که در پی معکوس کردن کاهش باروری هستند و یا به دنبال سازگاری و انطباق با روندهای پایین باروری هستند. دسته اول این اقدامات که در پی افزایش باروری هستند عبارتند از اقدامات مثبت، مانند افزایش مشوق های اقتصادی و کاهش هزینه های تولد اضافی، و اقدامات منفی شامل محدود کردن دسترسی به روش های کنترل باروری است. با این حال، افزایش باروری از طریق مداخله دولت، دشوارتر و پرهزینه تر از کاهش دادن باروری است، و حداقل اثر را روی افزایش باروری در بسیاری از کشورهای غربی داشته است. استفاده از اقدامات منفی در گذشته نیز منجر به افزایش موقتی باروری همراه با افزایش در بیماری و مرگ و میر مادران ناشی از ختم بارداری های ناخواسته از طریق سقط جنین ناایمن شده است. نمونه اخیر از اقدامات منفی، محدود کردن خدمات دولتی تنظیم خانواده در ایران است. این محدودیت بیشتر دسترسی زنان در طبقات اجتماعی اقتصادی پایین با تعداد زیاد فرزند را به روش های پیشگیری دولتی (یعنی عقیم سازی، IUD و تزریقی) محدود کرد (4)، بدون آنکه کم ترین اثری بر افزایش باروری داشته باشد، زیرا فقط 7% کاهش باروری در کشور مربوط به استفاده از روش های دولتی پیشگیری از بارداری است (5). با توجه به موفقیت حداقلی سیاست های افزایش باروری، بسیاری از کشورهای دارای باروری پایین تصمیم گرفتند تا خدمات اجتماعی مرتبط با سن، مانند نظام مراقبت بهداشتی، تامین اجتماعی، نظام بازنشستگی و آموزشی، را با روندهای پایین باروری و ساختار جمعیت سالمند تطبیق دهند. این تطابق با استفاده از اقداماتی چون افزایش سن بازنشستگی، پذیرش مهاجران و تغییر نظام های آموزشی، مالیات و سلامت انجام گرفت. وضعیت کنونی ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور آمادگی اجرای چنین اقدامات تطبیقی را هنوز ندارد. بنابراین برای دستیابی به یک سیاست جمعیتی مناسب جهت مقابله با تداوم باروری زیر سطح جایگزین در کشور، ضروری است که درک درستی از شکل گیری قصد باروری یک فرد متاهل داشت، چون قصد و نیت باروری به عنوان پیش گویی کننده کلیدی رفتار باروری شناخته می شود. در این شماره از مجله سلامت اجتماعی، عرفانی و همکاران یافته های جدیدی را درباره شناخت قصد باروری زوجین ساکن شهر تهران و دلایل عدم تمایل آنها برای فرزندآوری ارایه می کنند. یافته های این تحقیق تاثیر گرایش به ارزشهای فردگرایانه، مانند اولویت علایق و نیازهای فردی بر فرزندآوری، را نمایش می دهد؛ به طوری که این تحولات فرهنگی بیشتر در بین افراد در طبقات بالای اجتماعی و اقتصادی جامعه دیده می شوند. یعنی افرادی که علی رغم برخورداری از امکانات اقتصادی و اجتماعی لازم برای داشتن فرزند و تربیت و پروش آنها، تمایلی به داشتن فرزند ندارند. علاوه بر یافته های این تحقیق، سایر شواهد و داده ها از جامعه ایران نشان دهنده این واقعیت است که ایران وارد مرحله دوم گذار جمعیت شناختی شده است که تداوم باروری پایین را مربوط به چرخش فرهنگی از ارزش های سنتی خانواده محور به ارزش ها و هنجارهای اخلاقی فرد محور می داند. این تحول فرهنگی نخست در اروپا رخ داد، و سپس به شمال آمریکا گسترش یافت و اکنون به آسیا رسیده است (6). در واقع، هنجارهای فردی در حال ظهور، ارزش کمتری برای ازدواج و واحد خانواده قائل هستند و پذیرای اشکال متفاوتی از خانواده، از جمله تک والدی، زندگی مشترک بدون ازدواج، طلاق و خانواده بدون فرزند هستند. شواهد دیگری از مطالعات اخیر در ایران، ظهور چنین تغییرات فرهنگی از جمله رشد ارزش های مادی گرایانه و فردگرایی (7)، افزایش خانواده های تک فرزند یا بدون فرزند، تاخیر در ازدواج و تشکیل خانواده، افزایش میزان طلاق و ازدواج های در حال فروپاشی، میزان های در حال افزایش سقط جنین (8)، افزایش روابط جنسی پیش از ازدواج و زندگی مشترک بدون ازدواج و نگرش مثبت نسبت به دوستی ها و روابط جنسی پیش از ازدواج را ثبت کرده اند. بنابراین، فرد گرایی، به منزله اولویت دادن به رفاه و ابراز عقاید و خصوصیات خود، انتخاب شریک زندگی خود و شکل مورد دلخواه روابط و تعداد فرزندان، و تصمیم گیری در مورد تشکیل خانواده و فرزند آوری بر اساس علایق فردی، مبنای سطح پایین باروری است. در نتیجه، اگر دولت تصمیم به اتخاذ هرگونه اقدام و سیاستی برای افزایش باروری در کشور داشته باشد، کاملا ضروری است که چرخش فرهنگی اخیر به سمت ارزش ها و هنجارهای فردگرایانه، که تصمیم گیری افراد برای فرزندآوری را تحت تاثیر قرار می دهند، را به حساب آورد.